اردیبهشت ۱۷

طب اورژانس چیست؟
چند سالی است تخصصی به نام طب اورژانس در اورژانس ‌های کشور ایجاد شده است. این رشته در دنیا قدمت چند دهه‌ ای دارد، اما در ایران بیش از چند سالی نیست که اولین گروه از فارغ ‌التحصیلان آن، وارد سیستم درمانی کشور شده‌ اند.

اما نخستین سوالی که در ذهن هر انسانی ممکن است در ارتباط با این رشته شکل بگیرد ضرورت و کاربرد راه ‌اندازی و تربیت چنین متخصصانی است و این که آیا واقعا نیازی به این رشته در کشور ما وجود دارد یا به ‌دلیل تداخل با دیگر رشته ‌های تخصصی عامل سردرگمی بیشتر بیماران شده است؟ شاید بهتر باشد به ‌جای توصیف عملکرد این رشته در قالب وظایف از چند مثال کاربردی استفاده شود و پس از آشنایی مختصر توضیحاتی پیرامون آن ذکر شود.

فرض کنید فردی با مشکل سرگیجه به اورژانس مراجعه می ‌کند. سرگیجه می ‌تواند ناشی از تغییر در فشارخون، تغییر در آهنگ ضربان قلب، اختلالات گوش یا مشکلات مغزی باشد و برای بررسی هر یک از این احتمالات نیاز به متخصصان مختلفی از جمله داخلی، قلب، گوش و حلق و بینی ومغز و اعصاب است؛ از طرفی سرگیجه می ‌تواند ناشی از مسمومیت با بعضی از داروها، مواد شیمیایی و برخی سموم هم باشد. با این اوصاف، نشانه ‌ای این چنین رایج که هرکدام از ما در عمرمان با آن قطعا برخورد داشته و خواهیم داشت نیازمند ویزیت در سرویس‌ های تخصصی گوناگون است!

حال اگر این بیمار به اورژانس مراجعه کند چه کسی باید اولین نفری باشد که بیمار را ویزیت می ‌کند؟ و اگر ویزیت اول موردی نداشت تعیین ویزیت تخصصی بعد و اولویت در ویزیت‌ های بعدی تخصصی با کیست؟ و در زمانی ‌که بیمار توسط تمام متخصصان ویزیت شد(به شرط آن ‌که هیچ گروهی از قلم نیفتاده باشد) بیمار کدام دستور دارویی را باید مصرف کند؟

اینجا است که بیمار نیازمند تخصصی است که مسوولیت او را در اورژانس به ‌عهده بگیرد و این مسوولیت برعهده متخصصان طب اورژانس است.

از دیگر وظایف و مسوولیت‌ های متخصصان طب اورژانس رفع آسیب‌ ها، علائم و مشکلات بیماران در سیر اورژانسی بیماری آن ها می‌ باشد.

این توانایی منجر به کاهش نیاز حضور ۲۴ ساعته دیگر متخصصان است. بنابراین متخصصان طب اورژانس علاوه بر نظارت بر شرایط بیمار طی حضور در اورژانس، توانایی درمان موارد اورژانسی بیمار یا شناسایی علت یا علل اصلی مولد علائم بیمار را نیز دارد که این توانایی‌ ها، هم رسیدگی به بیمار و هم شرایط بستری یا ترخیص بیمار را تسریع می‌ کند.

بسیاری از بیماران بستری در اورژانس با مراقبت ‌های اولیه بهبود می ‌یابند و عده‌ای تنها نیازمند بررسی اولیه و پیگیری در سرویس تخصصی هستند و بیماری ‌شان موردی نیست که لازم به بستری فوری باشد.

حال با توجه به امکانات محدود اورژانسی نسبت به جمعیت موجود در کلان شهرها، رسیدگی به وضعیت اورژانس ‌ها و تعدیل نیروی انسانی شاغل، استاندارد کردن وسایل، ارتباط اورژانس با دیگر بخش ‌ها و تعیین تکلیف بیماران ویزیت شده این گروه، تخصصی است.

مسوولیت آموزش پرستاران اورژانس، پرسنل اورژانس پیش ‌بیمارستانی(۱۱۵) و بالا بردن آگاهی مردم در برخورد با سوانح و حوادث پزشکی و حتی بلایای طبیعی، بر‌عهده گروه طب اورژانس است.

دکتر بهروز هاشمی- متخصص طب اورژانس

اردیبهشت ۱۷

بیماران اورژانسی

بیماران معمولا به دلیل ایجاد علامتی جدید و یا تشدید علائم قبلی خود به اورژانس مراجعه می‌ کنند، اما بسیاری از این بیماران پس از مدتی که در اورژانس معاینه می ‌شوند ممکن است ترخیص گردند.

در تعدادی از موارد بیمار برای بررسی بیشتر به سرویسی تخصصی معرفی می‌ گردد. بیمارانی هم که معاینه می‌ شوند تحت تمام آزمایشات قرار نمی ‌گیرند. اغلب بیماران تمایل به بررسی کامل در اورژانس دارند که برآورده نمی‌ شود.

این سوال مطرح می ‌شود که چرا تشخیص قطعی و بررسی کامل برای تعدادی از بیماران انجام نمی‌ شود؟

اورژانس مانند دیگر بخش ‌های بیمارستان برای بستری و بررسی بیمارانی خاص و نه همه ی بیماران ایجاد شده است. اگر اورژانس مکانی برای تشخیص قطعی تمام بیماری‌ ها در نظر گرفته شود با توجه به فضای کم در مقایسه با مراجعات فراوان و نیاز به بررسی ‌های دراز مدت بسیاری از بیماری ‌ها، می ‌توان تصور کرد که چه ازدحامی در اورژانس و چه دردسری برای بیمار شکل می ‌گیرد، چه بیماران بدحالی که به دلیل ازدحام، رسیدگی به آن ها با تاخیر صورت گرفته و دچار آسیب‌ های جدی شده و حتی می‌ میرند.

در طب برای هر علامت و یا مجموعه علائمی، تشخیص ‌هایی مطرح می گردد که شایع‌ ترین علت، محتمل ‌ترین می ‌باشد؛ ولی در اورژانس اصل بر رد بدترین احتمال است. باید احتمالاتی را در نظر داشت که با بیشترین خطر عوارض و مرگ و میر همراه هستند. به فرض بیماری با سردرد به اورژانس مراجعه می ‌کند. میگرن، عفونت‌ های ویروسی و سردردهای ناشی از استرس بیشترین احتمال را به خود اختصاص می ‌دهند. اما در اورژانس به خون ریزی‌های مغزی و افزایش فشار درون جمجمه که عوارض مهلکی دارند باید متمرکز شد.

وقتی احتمال وجود شرایط خطرناک از بین می ‌رود می ‌توان با آسودگی خیال به علل خوش‌ خیم پرداخت. بررسی علل خوش ‌خیم می ‌تواند به صورت سرپایی انجام شود. بررسی سرپایی نیاز به بستری نداشته و تقبل شرایط مالی و استرس کمتری به همراه دارد.

در اورژانس قبل از ترخیص موارد خوش ‌خیم، جهت کاهش علائم و رفع آزردگی بیمار درمان علامتی شروع می ‌شود. با بهبود بیمار، پیگیری و بررسی بیشتر به سرویس تخصصی مرتبط با بیماری واگذار می ‌شود که گاهی همین پیگیری سرپایی چندین ماه از وقت بیمار را اشغال می ‌کند (زمانی که قابل طی کردن در اورژانس نیست).

در اورژانس اصل بر رد بدترین احتمال است.
اقدامات آزمایشگاهی و رادیولوژی(عکسبرداری) نیز بر اساس رویکرد به منظور تشخیص بدترین احتمالات درخواست می ‌شود.

بسیاری از آزمایشات در آزمایشگاه‌ های اورژانس‌ ها انجام نمی‌ شود، چرا که در بررسی بیماری‌ های اورژانسی جایی ندارد؛ همچون آزمایشات تشخیصی جهت بیماری‌ های ژنتیکی یا خودایمنی.

در اقدامات عکسبرداری هم منوال همین است؛ نمونه ی آن عدم درخواست ام‌ آر آی در اورژانس است.

بیمارانی که به دلیل شرایط فیزیکی و یا محیط زندگی امکان مراقبت مناسب ندارند تا بهبود نسبی، بستری می ‌گردند و تعدادی از بیماران به دلیل سیر رو به وخامت بیماری ‌شان و یا عوارض ناشی از آن نیازمند بستری هستند. تشخیص و احتمال بروز این شرایط طی مدت بستری موقت در اورژانس حاصل می‌ شود.

بنابراین در صورت شرایط مرگبار و عوارض ناشی از بیماری ‌ها بررسی در اورژانس آغاز شده و بستری صورت می‌ گیرد.

دکتر بهروز هاشمی – متخصص طب اورژانس

اردیبهشت ۱۶

کتاب الکترونیکی پزشکی